Przypis1

Cel pracy i pytania badawcze: jak je sformułować, przykłady i tabela spójności

Cel pracy to jedno zdanie, które mówi, co w pracy ustalisz, porównasz, opiszesz albo sprawdzisz i na jakiej grupie lub materiale. Problem badawczy to pytanie główne, na które ten cel obiecuje odpowiedź; pytania szczegółowe rozbijają je na części, a hipotezy, jeśli je stawiasz, przewidują odpowiedzi. Cel, pytania, hipotezy i rozdziały muszą mówić o tym samym i tymi samymi słowami.

Poniżej: czego o celu wymagają prawdziwe wytyczne wydziałów, jak zbudować zdanie z celem, czym różni się cel teoretyczny od praktycznego, jak problem badawczy ma się do celu, jak napisać pytania badawcze i jak tabelą sprawdzić, że wszystko się zgadza. Wszystkie przykłady dotyczą zmyślonego badania i są tylko przykładami.

Czego o celu pracy wymagają wytyczne wydziałów?

Ogólnopolskiego wzoru nie ma; jest za to wspólny rdzeń. Pięć dokumentów, które otworzyliśmy:

Uczelnia i dokument Co mówi o celu, problemie i pytaniach
UJ, Wydział Prawa i Administracji we wstępie „określenie celu pracy, czyli sformułowanie zadania badawczego wyznaczonego do osiągnięcia, a więc tego, co chcemy wykazać w pracy”, a potem hipoteza1
Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu praca ma zawierać „jasno sformułowany problem zawarty w celu pracy”; cel główny może mieć cele szczegółowe; do tego wskazanie luki badawczej, o ile istnieje2
UŁ, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych we wstępie wyjaśnić cel albo cele, zdefiniować problem badawczy, przedstawić tezy, hipotezy albo pytania badawcze3
Uniwersytet Rzeszowski wstęp obejmuje „wprowadzenie, cel, problem badawczy i zakres pracy, hipotezy badawcze”4
PANS w Jarosławiu, psychologia rozdział metodologiczny zawiera cel, problemy badawcze i hipotezy; podrozdziały z wynikami są powiązane z problemami szczegółowymi5

Z tej tabeli wynikają dwie rzeczy. Po pierwsze, cel i problem występują prawie zawsze razem. Po drugie, wydziały różnią się tym, czy chcą hipotez, tez czy pytań. Sprawdzasz to w zasadach swojego wydziału albo u promotora, zanim napiszesz konspekt; jak go zbudować, opisuje artykuł o tym, jak napisać konspekt pracy.

Jak sformułować cel pracy?

Wzór ma trzy części:

Celem pracy jest [czynność badawcza: ustalenie, porównanie, opisanie, sprawdzenie] [czego: zjawisko albo zależność] [u kogo albo na jakim materiale].

Artykuł metodologiczny Farrugii i współautorów opisuje cel badania jako aktywne zdanie o tym, jak badanie odpowie na pytanie badawcze, i radzi łączyć cel główny z hipotezą6. W praktyce znaczy to tyle: czytając cel, promotor ma wiedzieć, co zrobisz i co z tego wyjdzie.

Cel pracy magisterskiej: przykład słaby i poprawiony

Przykład (zmyślony), badanie słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku:

Słaby: Celem pracy jest przybliżenie problematyki bezpieczeństwa finansowego seniorów w dobie cyfryzacji.

Poprawiony: Celem pracy jest sprawdzenie, czy słuchacze uniwersytetów trzeciego wieku, którzy korzystają z aplikacji bankowej, różnią się poziomem obawy przed oszustwem finansowym od tych, którzy z niej nie korzystają.

Pierwsza wersja opisuje, co autor zrobi dla czytelnika („przybliżenie”), a nie, czego się dowie. Nie ma w niej grupy, zmiennej ani porównania, więc nie da się sprawdzić, czy cel został osiągnięty. Druga ma wszystko: czynność (sprawdzenie), dwie zmienne (korzystanie z aplikacji, obawa przed oszustwem) i grupę. Jeśli Twój cel nie mieści się w jednym zdaniu, wracasz do tematu; jak go zawęzić, pokazuje artykuł o tym, jak wybrać temat pracy dyplomowej.

Cel teoretyczny i praktyczny: czym się różnią?

Część wytycznych mówi o obu. Szablon pracy dyplomowej Wydziału Ekonomicznego UMCS rozróżnia je tak: cele teoretyczne „koncentrują się na rozszerzeniu i pogłębieniu istniejącej wiedzy naukowej”, a praktyczne mają „zastosowanie teorii do rozwiązania konkretnych problemów lub wyzwań”7.

Przykład (zmyślony):

Cel teoretyczny: uporządkowanie, jak w literaturze opisuje się obawę przed oszustwem finansowym u osób starszych i z czym się ją wiąże.

Cel praktyczny: wskazanie koordynatorom uniwersytetów trzeciego wieku, której grupie słuchaczy najbardziej przydadzą się zajęcia o bezpiecznej bankowości.

Cel praktyczny nie może obiecywać więcej, niż dadzą dane. Jeśli badasz dwie grupy w dwóch placówkach, nie projektujesz programu dla całego kraju. Gdy wydział mówi o celu głównym i celach szczegółowych (jak zarządzenie UEP2), cel główny to zdanie z poprzedniej sekcji, a cele szczegółowe odpowiadają pytaniom szczegółowym.

Problem badawczy a cel pracy: jaka jest różnica?

Treść jest ta sama, różni się forma. Cel to zadanie („celem pracy jest sprawdzenie, czy…”), problem badawczy to pytanie („czy… ?”). UEP ujmuje to wprost: problem jest „zawarty w celu pracy”2. Jeśli z celu nie da się w minutę zrobić pytania głównego, jedno z nich mówi o czymś innym.

Przykład (zmyślony):

Problem badawczy: Czy korzystanie z aplikacji bankowej różnicuje poziom obawy przed oszustwem finansowym wśród słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku?

Problem badawczy a pytanie badawcze: czym się różnią?

Skalą. Problem badawczy to jedno pytanie główne: mówi, czego nie wiadomo. Pytania badawcze w węższym sensie to pytania szczegółowe, które je rozbijają, i każde mówi, co dokładnie zmierzysz albo jaką zależność sprawdzisz. Tak samo dzieli to artykuł o tym, jak napisać rozdział metodologiczny.

Związek sprawdzasz jednym testem: odpowiedzi na pytania szczegółowe razem mają dać odpowiedź na problem. Pytanie, które do tej odpowiedzi nic nie wnosi, wyrzucasz. Część problemu, której nie dotyka żadne pytanie, znaczy, że problem jest za szeroki albo brakuje pytania.

Przykład (zmyślony), to samo badanie:

Problem badawczy: Czy korzystanie z aplikacji bankowej różnicuje poziom obawy przed oszustwem finansowym wśród słuchaczy uniwersytetów trzeciego wieku?

Pytanie szczegółowe, które pasuje: Czy poziom obawy wiąże się z liczbą lat korzystania z bankowości internetowej?

Pytanie, które nie pasuje: Czy słuchacze z dużych miast częściej chodzą na zajęcia komputerowe?

Ostatnie może być ciekawe, ale nie mówi nic o obawie przed oszustwem, więc nie przybliża odpowiedzi na problem.

Nazwy bywają różne. Jedne wytyczne mówią o pytaniach badawczych3, inne o problemach badawczych i powiązanych z nimi problemach szczegółowych5. Problem szczegółowy i pytanie szczegółowe pełnią wtedy tę samą funkcję; w pracy używasz słów ze swoich wytycznych.

Pytania badawcze: przykłady i jak je napisać

Pytania szczegółowe rozbijają problem główny na części, z których każdą da się rozstrzygnąć na Twoich danych. Zwykle wystarczą dwa albo trzy. Zasady, które się sprawdzają:

  • Znak zapytania i jedna sprawa. Pytanie o dwie zależności naraz to dwa pytania.
  • Te same pojęcia co w celu. Jeśli w celu jest „obawa przed oszustwem”, w pytaniu nie pojawia się nagle „poczucie bezpieczeństwa”.
  • Odpowiedź z danych. Na każde pytanie ma odpowiadać konkretna analiza albo konkretny fragment materiału.
  • Bez odpowiedzi w treści. „Dlaczego seniorzy boją się bankowości?” zakłada, że się boją.

Pytania badawcze w zmyślonym badaniu ilościowym:

  1. Czy słuchacze korzystający z aplikacji bankowej różnią się poziomem obawy przed oszustwem od niekorzystających?
  2. Czy poziom obawy wiąże się z liczbą lat korzystania z bankowości internetowej?
  3. Jakie sytuacje słuchacze najczęściej wskazują jako źródło obawy?

Trzecie pytanie jest opisowe i nie potrzebuje hipotezy; dwa pierwsze dotyczą różnicy i zależności, więc stawiasz do nich hipotezy. Jak je napisać, opisuje artykuł o tym, jak napisać hipotezy badawcze. W pracy jakościowej, opartej na wywiadach, pytania zwykle zaczynają się od „jak” albo „w jaki sposób”: „Jak słuchacze opisują swoje pierwsze logowanie do aplikacji bankowej?” (przykład zmyślony).

Jak sprawdzić spójność celu, pytań, hipotez i rozdziałów?

Tabelą. Każdy wiersz to jedno pytanie szczegółowe; pusta komórka to uwaga promotora, którą możesz wyłapać sam, zanim wyślesz konspekt.

Pytanie Hipoteza Zmienne i narzędzie Analiza Rozdział teorii
1 H1: korzystający z aplikacji mają niższy poziom obawy korzystanie (pytanie w ankiecie); obawa (skala w ankiecie) porównanie dwóch grup 1, 2
2 H2: im dłużej ktoś korzysta z bankowości internetowej, tym niższa obawa lata korzystania (pytanie); obawa (skala) korelacja 2
3 brak, pytanie opisowe pytanie otwarte w ankiecie zliczenie kategorii odpowiedzi 2

Przykład zmyślony: kierunek hipotez, nazwy skal i rozdziały służą tylko pokazaniu układu.

Czytasz tabelę na trzy sposoby. Wierszami: czy każde pytanie ma metodę i miejsce w teorii. Kolumną „Rozdział teorii”: czy jest rozdział, który do żadnego pytania nie prowadzi; taki rozdział skracasz albo usuwasz. Słowami: czy cel, pytania i hipotezy używają tych samych nazw zmiennych. Ten sam układ wraca na końcu pracy, bo zakończenie odpowiada na pytania w tej samej kolejności; szkielet jest w artykule o tym, jak napisać wstęp i zakończenie pracy.

Jak AI może pomóc przy celu pracy?

Model dobrze wyłapuje niespójności, bo czyta tekst bez Twoich założeń w głowie. Gorzej, gdy ma cel napisać: dostajesz wtedy zdanie, które brzmi poprawnie, ale nie wynika z Twoich danych, i trudno Ci będzie bronić go na obronie. W metodzie Przypisu cel, pytania i hipotezy piszesz sam, a model tylko sprawdza.

Poniżej cel mojej pracy, problem badawczy, pytania szczegółowe, hipotezy i spis rozdziałów. Wskaż: (1) pojęcia, które w tych elementach brzmią inaczej, choć powinny znaczyć to samo; (2) pytania, na które nie da się odpowiedzieć opisaną metodą; (3) rozdziały, które nie prowadzą do żadnego pytania; (4) słowa w celu, które opisują czynność autora wobec czytelnika, a nie wynik badania. Nie pisz nowej wersji celu ani pytań. Jeśli uwaga opiera się na domyśle, oznacz ją DOMYSŁ.

Każdą uwagę przyjmujesz albo odrzucasz sam i zapisujesz dlaczego. Zakres takiej pracy z modelem ustalasz wcześniej z promotorem.

Cel, pytania, hipotezy i tabelę spójności na karcie do wydruku, razem z krytyką konspektu przez model w roli recenzenta, ćwiczy kurs Temat, promotor i konspekt. Kończysz go z konspektem, w którym każdy element prowadzi do pytania badawczego.

Przypisy

  1. Uniwersytet Jagielloński, Wydział Prawa i Administracji, Zasady pisania pracy magisterskiej, pkt II Ad. 3 „Wstęp”, https://wpia.uj.edu.pl/documents/41601/146958278/Zasady_pisania_pracy_magisterskiej.pdf/f310ed92-f616-4f03-97b1-35653ded0723 (dostęp: 27 października 2026). ↑

  2. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Zarządzenie nr 92/2021 Rektora UEP z dnia 28 października 2021 roku w sprawie wymagań i zaleceń merytorycznych oraz redakcyjnych dotyczących przygotowania prac dyplomowych, § 2 ust. 4 pkt 2, https://ue.poznan.pl/pobierz/c1dCU1xfUFJRVw (dostęp: 27 października 2026). Nie sprawdzaliśmy, czy zarządzenie nie zostało później zastąpione; służy jako przykład. ↑ ↑2 ↑3

  3. Uniwersytet Łódzki, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych, Wytyczne w zakresie dyplomowania, załącznik do zarządzenia Dziekana z 12 maja 2022 r., pkt 2.2.1 „Struktura pracy dyplomowej”, https://www.wsmip.uni.lodz.pl/fileadmin/Wydzialy/Wydzial_Studiow_Miedzynarodowych_i_Politologicznych/wydzial/zarzadzenia_dziekana/2022/ZDz_20220512_wytyczne_dyplomowania_za%C5%82_.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2

  4. Uniwersytet Rzeszowski, Wytyczne pisania pracy dyplomowej, pkt III „Struktura (układ) pracy dyplomowej”, https://www.ur.edu.pl/files/ur/import/private/41/antyplagiat/wytyczne%20pisania%20pracy%20UR%202026.docx (dostęp: 27 października 2026). ↑

  5. Państwowa Akademia Nauk Stosowanych im. ks. Bronisława Markiewicza w Jarosławiu, Wydział Humanistyczny, Zasady przygotowywania prac dyplomowych i przeprowadzania egzaminu dyplomowego w roku akademickim 2025/2026, kierunek psychologia, jednolite studia magisterskie, pkt 5.7 i 5.9, https://www.pwste.edu.pl/wp-content/uploads/2026/03/Zasady-przygotowania-prac-dyplomowych-i-przeprowadzania-egzaminu-dyplomowego-w-roku-akademickim-2025-2026.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2

  6. P. Farrugia, B. A. Petrisor, F. Farrokhyar, M. Bhandari, Research questions, hypotheses and objectives, „Canadian Journal of Surgery” 53 (4), 2010, s. 278-281, część „Research objective”, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2912019/ (dostęp: 27 października 2026). ↑

  7. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Wydział Ekonomiczny, Szablon pracy dyplomowej, część „Wstęp”, https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2025/0319/114607-091601-szablon-pracy-dyplomowej-we-umcs-finalne3.docx (dostęp: 27 października 2026). ↑

Dalej w dziale struktura i obrona