Przypis1

Jak parafrazować w pracy magisterskiej, żeby nie było plagiatu: zasady i przykład

Parafrazować w pracy magisterskiej znaczy oddać cudzą myśl własnymi słowami, z własną budową zdania, i wskazać jej autora w odsyłaczu. Bez odsyłacza nawet najlepsza parafraza jest przypisaniem sobie cudzej myśli. Z odsyłaczem, ale ze zdaniem źródła przestawionym i obłożonym synonimami, nadal nie jest parafrazą, tylko przeróbką cudzego tekstu. Dobra parafraza zaczyna się od zrozumienia źródła, a nie od zmiany słów.

Poniżej zasady, przykład na wymyślonym fragmencie i powód, dla którego nie polecamy parafrazatorów AI.

Parafraza: co to jest?

Według APA parafraza to przedstawienie cudzej idei (albo własnej, wcześniej opublikowanej) własnymi słowami. Pozwala streszczać i łączyć informacje z kilku źródeł, wybierać to, co ważne, i porównywać szczegóły. APA dodaje, że autorzy publikacji parafrazują znacznie częściej, niż cytują dosłownie, i radzi studentom robić tak samo1.

Z tej definicji wynikają dwie rzeczy. Parafraza to nie technika przepisywania, tylko efekt przeczytania i zrozumienia. A myśl nadal należy do autora źródła, więc odsyłacz jest obowiązkowy.

Parafraza a cytat: kiedy które?

Cytat dosłowny bierzesz wtedy, gdy liczy się dokładne brzmienie: definicja, na której opierasz pracę, sformułowanie, z którym polemizujesz, przepis prawa. Idzie w cudzysłowie, a w odsyłaczu podajesz autora, rok i stronę2. Parafrazę bierzesz we wszystkich pozostałych przypadkach: gdy przekazujesz wynik badania, tok rozumowania, stanowisko.

Prawo autorskie pozwala przytaczać w utworze urywki cudzych utworów w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika czy analiza naukowa3. Praca złożona z samych cytatów nie jest jednak opracowaniem, tylko wypisami. Proporcję ustalasz z promotorem; jeśli rozdział składa się głównie z cudzysłowów, to znak, że źródła są przepisane, a nie opracowane.

Jak parafrazować w pracy magisterskiej krok po kroku

  1. Przeczytaj cały fragment, nie jedno zdanie. Myśl autora zwykle nie mieści się w zdaniu, które zakreśliłeś.
  2. Zamknij źródło i powiedz na głos, co autor twierdzi. Jedno, dwa zdania, tak jak tłumaczysz koledze.
  3. Zapisz to w brudnopisie z plikiem i stroną obok.
  4. Wróć do źródła i porównaj. Czy sens się zgadza? Czy nie dopisałeś czegoś, czego autor nie twierdzi? Czy nie zgubiłeś zastrzeżenia (np. „w badanej grupie”, „nieistotnie statystycznie”)?
  5. Dodaj odsyłacz. Nazwisko i rok w zdaniu albo w nawiasie, w stylu, który obowiązuje w Twojej pracy.

Krok drugi to cała tajemnica. Jeśli nie umiesz powiedzieć tego bez patrzenia, nie rozumiesz jeszcze fragmentu i każda „parafraza” będzie przestawianiem słów.

Parafraza przykład: zła i dobra wersja tego samego zdania

Wszystko poniżej jest wymyślone na potrzeby przykładu: autorka, rok, strona i wynik.

Fragment źródła:

Przykład (zmyślony): Studenci, którzy przed egzaminem śpią krócej niż sześć godzin, częściej oceniają własne przygotowanie jako niewystarczające, choć ich wyniki nie różnią się istotnie od wyników osób wyspanych.

Zła parafraza (szyk i synonimy, bez odsyłacza):

Przykład złej parafrazy: Studenci śpiący przed egzaminem mniej niż sześć godzin częściej uznają swoje przygotowanie za niedostateczne, chociaż ich rezultaty nie odbiegają znacząco od rezultatów osób wyspanych.

To jest zdanie źródła w przebraniu. Budowa ta sama, kolejność myśli ta sama, podmienione słowa. APA nazywa takie zdania „patchwriting”: kilka słów zmienionych, treść w dużej mierze ta sama4. Brak odsyłacza robi z tego przypisanie sobie cudzej myśli. Do tego zmiana „istotnie” na „znacząco” przesuwa sens: wynik nieistotny statystycznie nie oznacza, że różnica jest mała.

Dobra parafraza:

Przykład dobrej parafrazy: Krótki sen przed egzaminem wydaje się bardziej obniżać samoocenę niż wynik. W badaniu Kowalskiej (2019) osoby śpiące poniżej sześciu godzin gorzej oceniały swoje przygotowanie, ale ich wyniki nie różniły się istotnie statystycznie od wyników pozostałych.

Inna budowa, inna kolejność, Twoje pierwsze zdanie jako wniosek, autorka i rok w zdaniu, zastrzeżenie o istotności zachowane. Zdanie „wydaje się” jest ostrożne, bo to jedno badanie.

Jak parafrazować, żeby nie było plagiatu?

Plagiat to przedstawienie cudzych słów, idei albo obrazów jako własnych, zamierzone czy nie4. W polskim prawie przywłaszczenie autorstwa albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu jest przestępstwem5, a jeśli osoba ubiegająca się o tytuł przypisała sobie w pracy autorstwo istotnego fragmentu cudzego utworu lub ustalenia naukowego, rektor stwierdza nieważność dyplomu6. Dlatego zasady są proste:

  • każda cudza myśl ma odsyłacz, także sparafrazowana;
  • parafraza ma inną budowę niż oryginał, a nie tylko inne słowa;
  • dosłowny fragment idzie w cudzysłowie ze stroną;
  • parafraza nie zmienia sensu, nie wzmacnia ani nie osłabia twierdzeń autora;
  • gdy parafrazujesz kilka zdań z jednego źródła, odsyłacz dajesz przy pierwszym, a w nowym akapicie albo po wtrąceniu innego źródła powtarzasz go1.

Typowe błędy: zmiana szyku słów zamiast przemyślenia zdania; podmiana terminów fachowych na synonimy (termin ma jedno znaczenie, synonim go psuje); jeden odsyłacz na końcu długiego akapitu, w którym mieszają się trzy źródła; parafraza parafrazy, czyli streszczenie cudzego streszczenia bez zaznaczenia, że nie czytałeś oryginału. Ten ostatni przypadek ma osobne zasady, opisane w tekście o cytowaniu przez źródło wtórne.

Czy przy parafrazie podaje się numer strony?

W APA 7 nie trzeba, ale wolno, gdy ułatwi to znalezienie fragmentu w długim lub złożonym tekście, na przykład w książce1. W metodzie Przypisu podajesz stronę przy każdej parafrazie, bo dzięki temu da się ją sprawdzić: Ty, promotor i model w tabeli kontrolnej. Jeśli wytyczne wydziału mówią inaczej, wygrywają wytyczne. Format odsyłacza w polskiej wersji APA opisuje tekst APA 7 po polsku, a zapis w przypisie dolnym tekst o przypisach dolnych.

Parafrazowanie tekstu AI: dlaczego parafrazator to zły pomysł

Parafrazator, czyli narzędzie, które „przepisuje tekst innymi słowami”, robi dokładnie to, przed czym ostrzega APA: zmienia słowa i zostawia cudzą treść. Trzy powody, żeby go nie używać:

  1. Nie rozumie, co zmienia. Narzędzie, które podmienia słowa, nie wie, że „nieistotnie” i „nieznacznie” to w statystyce dwie różne rzeczy. Błąd merytoryczny dopisuje się pod Twoim nazwiskiem.
  2. Omija jedyny krok, który ma sens. Parafraza jest dowodem, że przeczytałeś i zrozumiałeś źródło. Z obrony nikt nie pyta o synonimy, tylko o to, co twierdzi autor i dlaczego się na niego powołujesz.
  3. Uczelnie stawiają granicę wyżej. Politechnika Białostocka wymaga, by merytoryczna zawartość pracy pochodziła od studenta7, a na Wydziale Polonistyki UW nie wolno używać AI nawet do korekty, chyba że sylabus lub prowadzący stanowią inaczej8.

Model może pomóc inaczej: napisz parafrazę sam, a potem poproś, żeby zestawił ją z fragmentem źródła i wskazał, czy zmieniłeś sens albo zgubiłeś zastrzeżenie. Wtedy model sprawdza, a tekst jest Twój.

Parafraza a JSA: czy chodzi o procent?

Nie. Jednolity System Antyplagiatowy wykrywa fragmenty podobne semantycznie do tekstów z baz, niezależnie od szyku słów we frazie9, a raport czyta promotor. Kto parafrazuje po to, żeby obniżyć wynik raportu, pracuje nad złym problemem. Parafrazujesz po to, żeby pokazać, że rozumiesz źródło i umiesz je wpleść we własny wywód. Procent jest skutkiem ubocznym tej pracy, nie jej celem; więcej o raporcie w tekście JSA i antyplagiat, jak to działa.

Parafraza z przypisem i stroną to codzienna robota przy części teoretycznej. Jak ją prowadzić na źródłach w PDF-ach, od brudnopisu do sprawdzenia przypisów, uczy kurs Część teoretyczna bez zmyślonych źródeł. Parafrazie, cytatowi, źródłu wtórnemu i stronom poświęcona jest w nim osobna lekcja.

Przypisy

  1. APA Style, Paraphrases, apastyle.apa.org, ostatnia aktualizacja lipiec 2022, kopia archiwalna z 29 września 2026: https://web.archive.org/web/20260929082522/https://apastyle.apa.org/style-grammar-guidelines/citations/paraphrasing (dostęp: 27 października 2026). Strona apastyle.apa.org nie otwierała się automatycznie, dlatego cytujemy kopię archiwalną. ↑ ↑2 ↑3

  2. Ewa Skimina, Justyna Harasimczuk, Jan Cieciuch, Podstawowe standardy edytorskie naukowych tekstów psychologicznych w języku polskim na podstawie reguł APA 7, Wydawnictwo Liberi Libri 2022, cz. 2.2, s. 28 (strona 29 pliku PDF), https://doi.org/10.47943/lib.9788363487560 (dostęp: 27 października 2026). ↑

  3. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24, art. 29, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/24/text.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

  4. APA Style, Plagiarism, apastyle.apa.org, kopia archiwalna z 19 października 2026: https://web.archive.org/web/20261019082005/https://apastyle.apa.org/style-grammar-guidelines/citations/plagiarism (dostęp: 27 października 2026): definicja plagiatu i „patchwriting” (kilka zmienionych słów przy treści w dużej mierze tej samej). ↑ ↑2

  5. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24, art. 115 ust. 1, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/24/text.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

  6. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1362, art. 77 ust. 5, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1362/text.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

  7. Politechnika Białostocka, Zarządzenie nr 95/2025 Rektora PB z dnia 8 października 2025 r. w sprawie korzystania z systemów sztucznej inteligencji (GenAI) w procesie kształcenia i dyplomowania, § 2, https://wi.pb.edu.pl/wp-content/uploads/2025/10/Zarzadznie-nr-95-Rektora-PB.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

  8. Uniwersytet Warszawski, Rada Dydaktyczna dla kierunków studiów (m.in. filologia polska, kulturoznawstwo, sztuka pisania), Uchwała nr 170 z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Wydziale Polonistyki, § 1 ust. 2, https://dokumenty.uw.edu.pl/dziennik/DRD/Lists/Dziennik/Attachments/1303/DRD.2024.4.URD.170.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑

  9. Ośrodek Przetwarzania Informacji PIB, Jak działa JSA, jsa-cp.opi.org.pl, https://jsa-cp.opi.org.pl/jak-dziala/ (dostęp: 27 października 2026): system wykrywa m.in. „fragmenty podobne semantycznie do tekstów z baz referencyjnych (niezależnie od szyku słów we frazie)”. ↑

Dalej w dziale źródła i cytowanie