Przypis1

Studium przypadku w pracy licencjackiej: struktura, zgoda, przykład

Studium przypadku w pracy licencjackiej to szczegółowy opis jednej osoby, rodziny albo sytuacji, zbudowany z kilku źródeł danych: wywiadu, obserwacji i analizy dokumentacji. Praca ma zwykle część teoretyczną, podstawy metodologiczne (cel, materiał i metody), opis przypadku, część praktyczną (w pielęgniarstwie proces pielęgnowania) i wnioski. Zanim zaczniesz, potrzebujesz zgody osoby, której przypadek opisujesz, i zgody placówki, a w tekście nie może być niczego, co pozwoli tę osobę rozpoznać.

Poniżej: czym jest studium przypadku jako metoda, struktura pracy na podstawie wytycznych dwóch uczelni, metody zbierania danych, zgoda i anonimizacja z przepisami, zmyślony przykład i granica, której nie przekraczamy przy AI.

Co to jest studium przypadku?

Crowe i współautorzy opisują studium przypadku jako podejście badawcze, które daje dogłębne, wielostronne zrozumienie złożonej sprawy w jej rzeczywistym kontekście1. Przywołują podział Stake'a na trzy rodzaje: studium wewnętrzne (przypadek jest ciekawy sam w sobie), instrumentalne (przypadek służy zrozumieniu szerszego zjawiska) i zbiorowe (kilka przypadków porównywanych ze sobą)1. Praca licencjacka to zwykle studium jednego przypadku.

Wytyczne pielęgniarskie mówią o „metodzie indywidualnego przypadku”: Warszawski Uniwersytet Medyczny definiuje studium przypadku jako szczegółowy i systematyczny opis sytuacji oddziałujących na pacjenta w pewnym okresie oraz zmian, jakie w tym czasie zachodzą w jego zdrowiu i funkcjonowaniu2. Ta metoda ma pokazać, że umiesz rozpoznać problemy pacjenta, zaplanować opiekę i ocenić jej skutek2.

Studium przypadku w pielęgniarstwie, pedagogice i psychologii

W pielęgniarstwie studium przypadku jest formą pracy licencjackiej, dla której uczelnie wydają osobne przewodniki; tak jest na przykład w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym i w Powiślańskiej Szkole Wyższej23. W pedagogice i psychologii opisuje się w ten sposób na przykład ucznia z trudnościami albo klienta poradni, a sedno zostaje to samo: kilka źródeł danych, opis w czasie, interpretacja oparta na literaturze. Czy Twój kierunek dopuszcza taką pracę i w jakiej formie, sprawdzasz w wytycznych wydziału i u promotora.

Struktura pracy ze studium przypadku

Oba przewodniki pielęgniarskie mają podobny szkielet23:

  1. Wstęp: wprowadzenie w temat i uzasadnienie wyboru.
  2. Część teoretyczna: zwykle od dwóch do trzech rozdziałów, około jednej trzeciej pracy; charakterystyka schorzenia (epidemiologia, objawy, leczenie, pielęgnowanie, powikłania) i przegląd badań.
  3. Podstawy metodologiczne: cel pracy, materiał i metody, techniki i narzędzia, organizacja badania (gdzie, kiedy, czy uzyskano zgody).
  4. Opis przypadku: wywiad, sytuacja rodzinna i społeczna, aktualny stan.
  5. Proces pielęgnowania: diagnozy pielęgniarskie, cele, działania, ocena.
  6. Wnioski: co wynika z opisanej opieki, ocena osiągnięcia celów.

W obu przewodnikach cel pracy jest sformułowany jako opis sytuacji pacjenta i jego problemów, a nie jako hipoteza do sprawdzenia; WUM podaje przykład: „Celem pracy było określenie deficytu samoopieki u pacjenta po zawale mięśnia sercowego wypisanego ze szpitala do środowiska domowego”2. Objętość i dokładne nazwy rozdziałów ustala Twoja uczelnia.

Metody: wywiad, obserwacja, analiza dokumentacji

Oba przewodniki wymieniają te same techniki23:

  • wywiad z pacjentem lub podopiecznym, także środowiskowy i z rodziną;
  • obserwacja, w tym relacje członków rodziny i zespołu terapeutycznego;
  • analiza dokumentów: dokumentacja medyczna, wyniki badań, skale oceny (np. skala Barthel);
  • w pielęgniarstwie także pomiary parametrów życiowych i badanie fizykalne2.

Crowe i współautorzy wyjaśniają, po co kilka źródeł naraz: łączenie danych z różnych technik (triangulacja) zwiększa wiarygodność studium1. W rozdziale metodologicznym nazywasz każdą technikę, mówisz, co nią zebrałeś, i podajesz, jak długo trwał kontakt z osobą badaną. Jak prowadzić rozmowę, opisuje artykuł o tym, jak przeprowadzić wywiad do pracy, a jak spisać ją do analizy, tekst o transkrypcji wywiadu.

Zgoda i anonimizacja: co mówią przepisy?

Dane o zdrowiu to dane szczególnej kategorii. RODO definiuje dane dotyczące zdrowia jako dane o zdrowiu fizycznym lub psychicznym, także o korzystaniu z opieki zdrowotnej, które ujawniają informacje o stanie zdrowia (art. 4 pkt 15)4. Artykuł 9 ust. 1 zakazuje przetwarzania takich danych, a ust. 2 wymienia wyjątki, między innymi wyraźną zgodę osoby, której dane dotyczą (lit. a), i badania naukowe na podstawie przepisów prawa z odpowiednimi zabezpieczeniami (lit. j)4. Która podstawa obejmuje Twoją pracę, rozstrzyga uczelnia i placówka, nie Ty.

Dokumentacja medyczna ma własne przepisy. Ustawa o prawach pacjenta pozwala udostępnić dokumentację osobom kształcącym się do zawodu medycznego wyłącznie w zakresie niezbędnym do celów dydaktycznych (art. 26 ust. 3a), a uczelni do celów naukowych bez ujawniania nazwiska i innych danych umożliwiających identyfikację (art. 26 ust. 4)5. Osoby wykonujące zawód medyczny obowiązuje tajemnica informacji o pacjencie (art. 13 i 14)5.

Uczelnie dokładają własne wymagania. WUM wymaga przy pracy opartej na jednym przypadku klinicznym zgody pacjenta lub opiekuna prawnego oraz dyrekcji placówki na dostęp do dokumentacji, a gdy informacje pochodzą od pacjenta poza placówką, zaleca pisemną zgodę na ich wykorzystanie; wspomina też o zgłoszeniu do komisji bioetycznej „w stosownych przypadkach”2. Powiślańska Szkoła Wyższa wymaga, żeby zdjęcia pacjenta nie pozwalały go rozpoznać, a ich zamieszczenie zależało od jego zgody3. Uwaga przy czytaniu wytycznych: w materiałach WUM podstawą prawną jest między innymi ustawa o ochronie danych osobowych z 1997 roku2, którą uchylono 25 maja 2018 roku6. Jeśli Twoje wytyczne powołują się na stare przepisy, zapytaj promotora, co obowiązuje dziś.

Anonimizacja w praktyce. RODO nie obejmuje informacji anonimowych, ale żeby dane były anonimowe, trzeba wziąć pod uwagę wszystkie rozsądnie prawdopodobne sposoby zidentyfikowania osoby4. W studium przypadku to oznacza więcej niż usunięcie nazwiska. Wiek, rzadka choroba, nazwa oddziału, miejscowość i data hospitalizacji razem potrafią wskazać jedną osobę, zwłaszcza w małym szpitalu. Dlatego: zamiast inicjałów piszesz „Pani A.”, nie podajesz nazwy placówki ani dat dziennych, zaokrąglasz wiek, jeśli wytyczne pozwalają, a szczegóły, które niczego nie wnoszą do opieki, pomijasz.

Studium przypadku: przykład

Przykład zmyślony, nie dotyczy żadnej osoby; pokazuje układ, nie wzór postępowania klinicznego.

Opis przypadku. Pani A., lat około 70, przyjęta na oddział chirurgiczny po złamaniu w obrębie stawu biodrowego. Mieszka sama, córka odwiedza ją raz w tygodniu. Przed urazem poruszała się samodzielnie.

Problem pielęgnacyjny. Ból w okolicy operowanej, oceniany przez pacjentkę na 6 w skali od 0 do 10. Cel. Zmniejszenie bólu do poziomu, który pacjentka określa jako możliwy do zniesienia. Działania. Regularna ocena bólu tą samą skalą; podawanie leków zgodnie ze zleceniem lekarskim; wygodne ułożenie; obserwacja reakcji na leczenie. Ocena. Po dwóch dobach pacjentka oceniała ból na 3 i podejmowała pionizację z pomocą.

Każdy problem w części praktycznej ma te cztery elementy, a każde działanie ma uzasadnienie w literaturze z rozdziału teoretycznego.

Gdzie AI pomaga, a gdzie nie wolno go używać?

Dwie granice, których nie przesuwamy:

  • Model nie pisze opisu przypadku ani procesu pielęgnowania. To Twoja obserwacja i Twoja ocena; z nich odpowiadasz na obronie i za nie podpisujesz oświadczenie o samodzielności.
  • Prawdziwe dane pacjenta nie idą do chmurowego modelu. Ani dokumentacja, ani notatki z wywiadu, ani tekst „po usunięciu nazwiska”. Wysłanie ich do zewnętrznej usługi to przekazanie danych o zdrowiu firmie, na co pacjent się nie zgadzał, a ocena, czy tekst jest naprawdę anonimowy, jest trudniejsza, niż się wydaje.

Model może pracować na szkielecie bez danych: sprawdzić, czy każdy problem pielęgnacyjny ma cel, działania i ocenę, czy wnioski wynikają z opisanych działań, czy część teoretyczna obejmuje wszystkie problemy z części praktycznej. Wklejasz wtedy nagłówki i listę problemów sformułowaną ogólnie, bez szczegółów przypadku. Przy analizie samych wypowiedzi przydaje się artykuł analiza tematyczna krok po kroku; do czego użyłeś modelu, wpisujesz w notę o użyciu AI.

Rekrutację, zgodę, prowadzenie rozmów, anonimizację transkrypcji i analizę materiału jakościowego przechodzisz na własnej pracy w kursie Wywiady w pracy dyplomowej. Każda lekcja kończy się ćwiczeniem i kartą do wydruku.

Przypisy

  1. S. Crowe, K. Cresswell, A. Robertson, G. Huby, A. Avery, A. Sheikh, The case study approach, „BMC Medical Research Methodology” 11, 2011, art. 100, https://doi.org/10.1186/1471-2288-11-100 (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2 ↑3

  2. Warszawski Uniwersytet Medyczny, Wydział Nauk o Zdrowiu, Jak napisać pracę licencjacką metodą studium przypadku? Materiały informacyjne dla studenta, Warszawa 2022/2023, rozdziały I, IV i V (punkty 8 i 9), https://wnoz.wum.edu.pl/sites/wnoz.wum.edu.pl/files/pielegniarstwo-studia-i-stopnia-zalecenia-dotyczace-pisania-pracy-licencjackiej-19.02.2023_0.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2 ↑3 ↑4 ↑5 ↑6 ↑7 ↑8 ↑9

  3. Powiślańska Szkoła Wyższa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Przewodnik pisania pracy licencjackiej metodą studium przypadku na kierunku pielęgniarstwo, Kwidzyn 2022, rozdział 3, https://powislanska.edu.pl/wp-content/uploads/Pliki_dotyczace_egzaminu_dyplomowego/Pielegniarstwo/Istopien/PrzewodnikPisaniaPracyDyplomowej-PielegniarstwoIstopnia.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2 ↑3 ↑4

  4. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO), art. 4 pkt 15, art. 9 ust. 1 i ust. 2 lit. a oraz j, motyw 26, polska wersja językowa pobrana z repozytorium Urzędu Publikacji UE (CELEX 32016R0679), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32016R0679 (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2 ↑3

  5. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581, art. 13, art. 14 ust. 1, art. 26 ust. 3a i 4, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/581/text.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑ ↑2

  6. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, tekst jednolity Dz.U. 2016 poz. 922, status „uchylony”, data uchylenia 25 maja 2018 r., akt uchylający Dz.U. 2018 poz. 1000, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2016/922 (dostęp: 27 października 2026). ↑

Dalej w dziale badanie i metoda