Zwroty do pracy magisterskiej: język naukowy według funkcji, z przykładami

Zwroty do pracy magisterskiej mają sens tylko wtedy, gdy wykonują konkretną robotę: wprowadzają cudze zdanie, zestawiają dwa stanowiska, osłabiają wniosek tam, gdzie dowód jest słaby, albo opisują wynik. Dlatego poniżej nie ma listy „200 ładnych zwrotów”, tylko zwroty pogrupowane według funkcji, z informacją, kiedy ich użyć. Każdy działa dopiero wtedy, gdy po nim stoi konkret: nazwisko, rok, liczba albo przypis.

Wszystkie zwroty napisaliśmy sami; nawiasy kwadratowe uzupełniasz własnymi danymi. Na końcu lista fraz, które promotor skreśli, i narzędzie, które je wyłapie.

Przydatne zwroty do pracy magisterskiej: jak wprowadzić cudze zdanie

Najczęstsza czynność w części teoretycznej. Zwrot mówi czytelnikowi, czyja to myśl i jak mocno autor ją głosi.

Neutralnie, gdy przekazujesz stanowisko:

Według [Autor] ([rok]) … [Autor] ([rok]) opisuje [zjawisko] jako … W ujęciu [Autor] ([rok]) [pojęcie] obejmuje … Definicję przyjętą w tej pracy zaproponował [Autor] ([rok]): …

Czasownik pokazuje siłę dowodu. To najważniejsza decyzja w tym zdaniu, a zarazem miejsce, w którym prace najczęściej przesadzają.

• „wykazał”, „stwierdził” tylko przy wyniku badania empirycznego;
• „twierdzi”, „uważa”, „przyjmuje” przy stanowisku teoretycznym;
• „sugeruje”, „przypuszcza”, „wskazuje na możliwość” przy wyniku pojedynczego badania albo wniosku autora wykraczającym poza dane;
• „postuluje” przy propozycji, której nikt jeszcze nie sprawdził.

Gdy kilka źródeł mówi to samo:

Podobne wyniki uzyskano w badaniach [grupy] ([Autor], [rok]; [Autor], [rok]). Zbieżne stanowisko zajmują [Autor] ([rok]) i [Autor] ([rok]). Zależność tę opisano w co najmniej [liczba] badaniach przeprowadzonych w [kraj, okres] ([odsyłacze]).

Ostatni zwrot wolno napisać tylko wtedy, gdy masz te badania w plikach i je policzyłeś. Jak zapisać odsyłacze w nawiasie, pokazuje tekst APA 7 po polsku.

Zwroty do kontrastu i polemiki

Część teoretyczna, w której wszyscy autorzy się zgadzają, bywa znakiem wybiórczej lektury. Te zwroty pozwalają pokazać spór bez publicystyki.

Odmienne wyniki przyniosło badanie [Autor] ([rok]), w którym … Inaczej ujmuje to [Autor] ([rok]): … Wyniki te nie są jednoznaczne. W badaniu [Autor] ([rok]) zależność wystąpiła tylko w grupie [opis], a w badaniu [Autor] ([rok]) nie wystąpiła wcale. Słabością tego ujęcia jest [konkret], na co zwraca uwagę [Autor] ([rok]). Rozbieżność może wynikać z różnic w [doborze próby, narzędziu pomiaru, definicji pojęcia]. Otwarte pozostaje pytanie, czy …

Zwrot „rozbieżność może wynikać z” to Twoja hipoteza, nie fakt; jeśli wyjaśnienie podaje któryś z autorów, dajesz mu odsyłacz.

Jak pisać ostrożnie: zwroty do wniosków

Ostrożność w pracy naukowej nie jest słabością, tylko dokładnym opisem siły dowodu. Zdanie pewne bez pokrycia łatwiej podważyć na obronie niż zdanie ostrożne.

Uzyskane wyniki pozwalają przypuszczać, że … Dane nie pozwalają rozstrzygnąć, czy … Wynik jest zgodny z ustaleniami [Autor] ([rok]), choć dotyczy węższej grupy. Wniosek ten odnosi się do badanej grupy i nie może być uogólniony na [populacja] bez dalszych badań. Ze względu na przekrojowy charakter badania nie można wnioskować o kierunku zależności.

Uwaga na czasowniki przyczynowe. Gdy badanie jest korelacyjne, nie piszesz „wpływa”, „powoduje”, „prowadzi do”. Piszesz „wiąże się z”, „współwystępuje z”, „osoby o wyższym [X] miały wyższe [Y]”. Gdzie wpisać ograniczenia i jak je sformułować, opisuje tekst jak napisać ograniczenia badania.

Zwroty do opisu wyników

W rozdziale z wynikami relacjonujesz, co wyszło, a interpretację zostawiasz dyskusji. Zwroty są więc suche i to dobrze.

Średni wynik w skali [nazwa] wyniósł [wartość] ([statystyki]). Różnica między grupami okazała się istotna statystycznie ([statystyki]). Nie stwierdzono istotnego statystycznie związku między [X] a [Y] ([statystyki]). Hipoteza [numer] została potwierdzona. / Hipotezy [numer] nie potwierdzono. Najwyższe wyniki w skali [nazwa] uzyskały osoby z grupy [opis]. Rozkład odpowiedzi na pytanie [numer] przedstawia tabela [numer].

„Nie stwierdzono istotnego związku” to nie to samo co „związku nie ma”; tej różnicy pilnuj także w dyskusji. Jak zapisać statystyki w nawiasie, pokazuje tekst jak opisać wyniki statystyczne, a jak przejść od wyników do interpretacji, tekst o dyskusji wyników.

Zwroty porządkujące tekst

Wstęp i początki rozdziałów potrzebują kilku zwrotów, które mówią czytelnikowi, gdzie jest.

Celem pracy jest [cel]. Pracę otwiera rozdział poświęcony [temat]; w rozdziale drugim opisano [temat]. Rozdział ten odpowiada na pytanie, [pytanie]. Pierwszy problem dotyczy [X], drugi [Y]. W pracy przyjęto definicję [pojęcie] za [Autor] ([rok]).

Jedno zdanie zapowiedzi na początku rozdziału wystarcza. Akapit, który zapowiada akapit, można skreślić bez straty.

Forma bezosobowa w pracy magisterskiej

Oba zestawy wytycznych wydziałowych, które otworzyliśmy, proszą o formę bezosobową. Wydział Fizyki UAM pisze wprost, że zaleca się pisanie pracy w formie bezosobowej¹. Wytyczne Wydziału Wychowania Fizycznego i Turystyki WANS w Białymstoku każą stosować ją w całej pracy poza przywołaniami i cytatami i podają przykłady: „zaobserwowano”, „stwierdzono, że”, „przeanalizowano 30 przypadków”². Wytyczne różnią się między wydziałami, więc sprawdź swoje, zanim przerobisz cały tekst.

W praktyce forma bezosobowa to czasowniki na „-no” i „-to”:

Przeprowadzono badanie ankietowe wśród [grupa]. Do pomiaru [zmienna] użyto skali [nazwa]. Przyjęto poziom istotności [wartość]. W analizie pominięto ankiety niekompletne.

Forma na „-no” jest krótsza niż strona bierna („zostało przeprowadzone badanie”). Zwrot „autor przeprowadził” bywa w wytycznych dopuszczany; jeśli Twoje go nie wymagają, forma na „-no” mówi to samo krócej.

Słownictwo naukowe: czego unikać

Język naukowy nie polega na trudnych słowach, tylko na dokładnych. Najczęściej psują go frazy-wypełniacze, które brzmią poważnie i niczego nie mówią. Te poniżej wpisaliśmy do zakazów w instrukcji projektu w poradniku, bo po nich czytelnik rozpoznaje tekst z modelu językowego. Unikaj:

Unikaj	Zamiast tego
ponadto, co więcej	nic; jeśli zdanie dokłada argument, niech to wynika z treści
warto zauważyć, warto podkreślić	napisz od razu to, co zauważasz
w kontekście	nazwij relację: „wśród studentów”, „w czasie pandemii”, „w odniesieniu do”
w obliczu	„wobec”, „podczas” albo nazwana przyczyna
kluczowy, odgrywa kluczową rolę	na czym ta rola polega i kto to wykazał, z przypisem
stanowi fundament	co z czego wynika
nie ulega wątpliwości, niewątpliwie	twierdzenie ze źródłem, bez zapewnień
niniejsza praca	„ta praca”, „w pracy”
w dobie [czegoś]	konkret: rok, liczba, badanie
holistyczny, wieloaspektowy	wymień te aspekty
reasumując, podsumowując	nic; akapit nie musi kończyć się podsumowaniem
poniżej przedstawiono, przechodząc do kolejnego zagadnienia	zacznij od tego, co chcesz przedstawić

Druga grupa to zdania, które obiecują wagę bez dowodu: „zjawisko to ma ogromne znaczenie we współczesnym świecie”. Każde takie zdanie da się naprawić tym samym pytaniem: kto, ile, kiedy, według kogo? Jeśli nie umiesz odpowiedzieć, zdanie wylatuje.

Wszystkie frazy z tabeli, resztki rozmowy z czatem, częste błędy językowe i zdania brzmiące jak ulotka zaznaczy darmowy korektor stylu. Tekst nie opuszcza Twojej przeglądarki, a przy każdym zaznaczeniu korektor mówi, co z nim zrobić.

Zwroty do pracy licencjackiej i inżynierskiej: czy są inne?

Nie. Funkcje są te same: wprowadzasz cudze zdanie, zestawiasz stanowiska, opisujesz wynik i ostrożnie wnioskujesz. Różni się objętość i głębia, nie język. W pracy inżynierskiej więcej zwrotów dotyczy opisu rozwiązania („zaprojektowano”, „zaimplementowano”, „przetestowano na danych [opis]”), ale zasada pozostaje: po zwrocie stoi konkret.

Jak używać tej listy z AI?

Jeśli redagujesz brudnopis z modelem, wklej mu tabelę „unikaj” do instrukcji projektu i dopisz regułę o czasownikach siły dowodu. Instrukcje projektu obowiązują w każdym czacie, więc wklejasz je raz, a wynik i tak sprawdzasz sam. Zwrotów nie bierze z powietrza: zdanie „[Autor] wykazał” wolno mu napisać tylko wtedy, gdy w pliku źródła stoi wynik badania.

Gotowy blok instrukcji projektu z pełną listą zakazów, regułami rytmu zdań i formą bezosobową leży w poradniku. Tekst, który już masz, sprawdzisz w korektorze stylu.

Przypisy

1. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Fizyki, Zalecenia dla autorów prac dyplomowych, fizyka.amu.edu.pl, https://www.fizyka.amu.edu.pl/__data/assets/pdf_file/0028/445708/Wytyczne-pisania-prac-dyplomowych.pdf (dostęp: 27 października 2026): „Zaleca się pisanie pracy w formie bezosobowej”. ↑

2. Wydział Wychowania Fizycznego i Turystyki WANS w Białymstoku, Wytyczne dotyczące pisania prac dyplomowych, 2024, rozdz. III „Styl pisania (bezosobowa forma wyrażania)”, wfit.wans.edu.pl, https://wfit.wans.edu.pl/wp-content/uploads/2024/05/Wytyczne-pisania-prac-dyplomowych-2024.pdf (dostęp: 27 października 2026). ↑